1 毛茛目植物花器官形态多样性
1.1 毛茛目花被结构的多样性
1.2 毛茛目雌、雄蕊的多样性
2 MADS-box基因家族与花发育调控分子模型
2.1 MADS-box基因家族的特征和分类
2.2 花发育ABCDE模型
3 毛茛目MADS-box基因家族A、B、C、D、E类基因功能
3.1 毛茛目植物A类基因功能
表1 毛茛目植物A类基因的表达模式及功能Tab.1 The expression pattern and function of A-class genes in Ranunculales |
| 植物类群 | 属名 | 物种及参考文献 | 基因 | 基因表达模式 | 功能 | |||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| 花瓣 | 萼片 | 雄蕊 | 心皮 | |||||
| 领春木科(Eupteleaceae) | 领春木属(Euptelea) | 领春木(Euptelea pleiosperma)[47] | EUplFL1 | + | + | 毛茛目A类基因决定花分生组织的确定性。此外,A类基因在控制某些罂粟科和毛茛科物种的腋生分生组织和萼片发育上可能存在冗余功能。 | ||
| EUplFL2 | + | + | ||||||
| 毛茛科(Ranunculaceae) | 耧斗菜属(Aquilegia) | 蓝花耧斗菜(Aquilegia coulela)[45] | AqcFL1a | ++ | ++ | ++ | ++ | |
| AqcFL1b | ++ | + | + | + | ||||
| 罂粟科(Papaveraceae) | 罂粟属(Papaver) | 罂粟(Papaver somniferum)[46] | PapsFL1 | + | + | ++ | ++ | |
| PapsFL2 | + | ++ | + | ++ | ||||
| 花菱草属(Eschscholzia) | 花菱草(Eschscholzia californica)[46] | EScaFL1 | + | ++ | ++ | ++ | ||
| EScaFL2 | ++ | ++ | ++ | ++ | ||||
| EScaFL3 | + | ++ | + | ++ | ||||
| 木通科(Lardizabalaceae) | 木通属(Akebia) | 三叶木通(Akebia trifoliata)[47] | AktFL1 | + | ++ | ++ | ||
| AktFL2 | + | ++ | ++ | |||||
| 串果藤属(Sinofranchetia) | 串果藤(Sinofranchetia chinensis)[48] | SIchFL1 | + | ++ | ++ | |||
| SIchFL2 | + | + | + | |||||
| 小檗科(Berberidaceae) | 淫羊藿属(Epimedium) | 三枝九叶草(Epimedium sagittatum)[49] | EsFUL | ++ | ++ | + | ++ | |
注:+,表达;++,高表达。 |
3.2 毛茛目植物B类基因功能
表2 毛茛目植物B类基因的表达模式及功能Tab.2 The expression pattern and function of B-class genes in Ranunculales |
| 植物类群 | 属名 | 物种及参考文献 | 基因 | 基因表达模式 | 功能 | |||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| 花瓣 | 萼片 | 雄蕊 | 心皮 | |||||
| 防己科 (Menisper- maceae) | 木防己属(Cocculus) | 木防己(Cocculus trilobus)[56] | CctAP3-1 | ++ | - | + | PI-Like在大多数毛茛目植物的花瓣和雄蕊发育中具有重要功能;AP3-Like决定毛茛目花被多样性,如AP3-1在某些物种中调控退化雄蕊的发育(如蓝花耧斗菜);此外,某些AP3亚家族基因在毛茛科和罂粟科等某些无花瓣物种中无功能。 | |
| CctAP3-2 | - | - | - | |||||
| CctAP3-3 | + | + | ++ | |||||
| CctPI | ++ | + | ++ | |||||
| 领春木科(Eupteleaceae) | 领春木属(Euptelea) | 领春木(Euptelea pleiosperma)[47] | EUplAP3-1 | ++ | + | |||
| EUplAP3-2 | ++ | - | ||||||
| EUplPI | ++ | + | ||||||
| 毛茛科(Ranunculaceae) | 耧斗菜属(Aquilegia) | 蓝花耧斗菜(Aquilegia Coulela) | AqcAP3-1 | + | + | + | ||
| AqcAP3-2 | + | + | ++ | - | ||||
| AqcAP3-3 | - | - | + | - | ||||
| AqcPI | + | + | + | + | ||||
| 高山漏斗花(Aquilegia alpina)[42] | AqaAP3-1 | + | + | + | + | |||
| AqaAP3-2 | ++ | + | ++ | - | ||||
| AqaAP3-3 | ++ | + | + | + | ||||
| AqaPI | + | + | + | + | ||||
| 欧耧斗菜(Aquilegia vulgaris)[54] | AqvAP3-1 | ++ | + | ++ | + | |||
| AqvAP3-2 | + | - | ++ | + | ||||
| AqvAP3-3 | ++ | + | ++ | + | ||||
| AqvPI | + | + | + | + | ||||
| 毛茛属(Ranunculus) | 金发毛茛(Ranunculus bulbosus) | RbAP3-1 | ++ | + | ++ | - | ||
| RbAP3-2 | ++ | - | + | - | ||||
| RbPI-1 | ++ | - | ++ | - | ||||
| RbPI-2 | ++ | - | + | - | ||||
| 榕叶毛茛(Ranunculus ficaria)[51] | RfAP3-1 | + | - | ++ | - | |||
| RfAP3-2 | + | - | ++ | + | ||||
| RfPI-1 | + | - | + | - | ||||
| RfPI-2 | ++ | - | + | - | ||||
| 黑种草属(Nigella) | 茴香叶黑种草(Nigella sativaI)[56] | NgsAP3-2 | + | ++ | ++ | ++ | ||
| NgsAP3-3 | ++ | - | - | - | ||||
| NgsPI-1 | + | + | + | + | ||||
| NgsPI-2 | + | + | + | + | ||||
| 黑种草(Nigella damascena)[53] | NdAP3-1 | + | - | + | - | |||
| NdAP3-2 | + | + | ++ | + | ||||
| NdAP3-3 | ++ | - | - | - | ||||
| NdPI | ++ | ++ | + | - | ||||
| 木通科(Lardizabalaceae) | 木通属(Akebia) | 三叶木通(Akebia trifoliata)[22] | AktAP3-1 | - | + | + | ||
| AktAP3-2 | - | - | + | |||||
| AktAP3-3 | + | ++ | ++ | |||||
| AktPI | + | ++ | ++ | |||||
| 串果藤属(Sinofranchetia) | 串果藤(Sinofranchetia chinensis)[48] | SIchAP3-1 | + | ++ | ||||
| SIchAP3-2 | + | + | ||||||
| SIchAP3-3 | + | + | ||||||
| SIchPI | + | + | ||||||
| 罂粟科(Papaveraceae) | 马裤花属(Dicentra) | 繸毛荷包牡丹(Dicentra eximia)[51] | DeAP3 | + | - | ++ | ++ | |
| DePI | ++ | - | ++ | + | ||||
| 花菱草属 (Eschscholzia) | 花菱草(Eschscholzia californica)[41] | EcDEF1 | + | - | + | + | ||
| EcDEF2 | ++ | - | + | + | ||||
| EcDEF3 | ++ | - | + | + | ||||
| EScaSEI | ++ | - | - | - | ||||
| 罂粟属(Papaver) | 野罂粟(Papaver nudicaule)[51] | PnAP3-1 | ++ | - | ++ | + | ||
| PnAP3-2 | + | - | ++ | + | ||||
| PnPI-1 | + | - | + | + | ||||
| PnPI-2 | + | - | - | - | ||||
| 罂粟(Papaver somniferum)[52] | PapsAP3-1 | ++ | + | ++ | + | |||
| PapsAP3-2 | ++ | + | ++ | + | ||||
| PapsPI-1 | ++ | + | ++ | + | ||||
| PapsPI-2 | ++ | + | ++ | ++ | ||||
| 血根草属(Sanguinaria) | 血根草(Sanguinaria canadensis)[51] | ScAP3 | ++ | ++ | ++ | ++ | ||
| ScPI | ++ | ++ | ++ | - | ||||
注:-,不表达;+,表达;++,高表达。 |
3.3 毛茛目植物C、D类基因功能
表3 毛茛目植物C类基因的表达模式及功能Tab.3 The expression pattern and function of C-class genes in Ranunculales |
| 植物类群 | 属名 | 物种及参考文献 | 基因 | 基因表达模式 | 功能 | |||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| 花瓣 | 萼片 | 雄蕊 | 心皮 | |||||
| 领春木科(Eupteleaceae) | 领春木属(Euptelea) | 领春木(Euptelea pleiosperma)[47] | EUplAG1 | + | + | 与拟南芥同源基因AG类似,VIGS植株出现雄蕊和心皮向萼片器官的同源异型转化,并失去花决定性。此外,芸香唐松草ThtAG2还参与胚珠发育,ThtAG蛋白突变体不能与SEP3同源物形成异源二聚体,导致生殖器官向花被器官转化。 | ||
| EUplAG2 | + | + | ||||||
| 毛茛科(Ranunculaceae) | 耧斗菜属(Aquilegia) | 红花耧斗菜(Aquilegia formosa)[62] | AqfAG | + | + | |||
| 唐松草属 (Thalictrum) | 雌雄异株唐松草(Thalictrum dioicum) 芸香唐松草(Thalictrum thalictroides)[28] | ThdAG1 | ++ | ++ | ||||
| ThdAG2 | - | + | ||||||
| ThtAG1 | - | ++ | + | |||||
| ThtAG2 | - | - | + | |||||
| 罂粟科(Papaveraceae) | 罂粟属(Papaver) | 罂粟(Papaver somniferum)[46] | PapsAG-1 | + | + | ++ | ++ | |
| PapsAG-2 | + | + | ++ | ++ | ||||
| 花菱草属 (Eschscholzia) | 花菱草(Eschscholzia californica)[46] | EScaAG1 | - | - | ++ | ++ | ||
| EScaAG2 | - | - | + | + | ||||
| EscaAGL1 | + | ++ | + | |||||
| EscaAGL2 | + | + | + | |||||
| EScaAGL11 | + | ++ | + | |||||
| 木通科(Lardizabalaceae) | 木通属(Akebia) | 三叶木通(Akebia trifoliata)[47] | AktAG1 | + | ++ | ++ | ||
| AktAG2 | + | ++ | ++ | |||||
| 串果藤属(Sinofranchetia) | 串果藤(Sinofranchetia chinensis)[48] | SIchAG | - | + | ++ | ++ | ||
注:-,不表达;+,表达;++,高表达。 |
3.4 毛茛目植物E类基因功能
表4 毛茛目植物E类基因的表达模式及功能Tab.4 The expression pattern and function of E-class genes in Ranunculales |
| 植物类群 | 属名 | 物种及参考文献 | 基因 | 基因表达模式 | 功能 | |||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| 花瓣 | 萼片 | 雄蕊 | 心皮 | |||||
| 领春木科(Eupteleaceae) | 领春木属(Euptelea) | 领春木(Euptelea pleiosperma)[64] | EUplSEP1 | + | ++ | 与拟南芥同源基因AG类似,VIGS植株出现雄蕊和心皮向萼片器官的同源异型转化,并失去花决定性。 | ||
| EUplSEP3 | + | + | ||||||
| 毛茛科(Ranunculaceae) | 耧斗菜属(Aquilegia) | 蓝花耧斗菜(Aquilegia coulela)[59] | AqcSEP1 | + | ++ | ++ | + | |
| AqcSEP2 | + | + | ++ | + | ||||
| AqcSEP3 | + | ++ | ++ | + | ||||
| 唐松草属(Thalictrum) | 芸香唐松草(Thalictrum thalictroides)[65] | ThtSEP1 | ++ | ++ | + | |||
| ThtSEP2 | + | + | + | |||||
| ThtSEP3 | ++ | ++ | ++ | |||||
| 罂粟科(Papaveraceae) | 花菱草属(Eschscholzia) | 花菱草(Eschscholzia californica)[46] | EscaAGL2-1 | + | ++ | ++ | ++ | |
| EscaAGL2-2 | + | + | + | + | ||||
| EScaAGL9 | + | ++ | + | |||||
| 木通科(Lardizabalaceae) | 木通属(Akebia) | 三叶木通(Akebia trifoliata)[47] | AktSEP1-1 | + | ++ | ++ | ||
| AktSEP1-2 | + | ++ | ++ | |||||
| AktSEP3 | ++ | + | + | |||||
| 串果藤属(Sinofranchetia) | 串果藤(Sinofranchetia chinensis)[48] | SIchSEP3 | - | + | + | + | ||
| 小檗科(Berberidaceae) | 淫羊藿属(Epimedium) | 三枝九叶草(Epimedium sagittatum)[49] | EsAGL2-1 | + | + | ++ | ++ | |
| EsAGL2-2 | + | + | ++ | + | ||||
注:-,不表达;+,表达;++,高表达。 |